Oficjalna strona Ochotniczej Straży Pożarnej w Ustroniu Morskim

oficer strażacki jako wychowawca

Przedstawiamy drugą część „Kalendarza Strażackiego”. Jest to artykuł wydany w 1936 roku pod redakcją Insp. poż. Stanisława Pągowskiego i mł. inż. Eugeniusza Doeringam

Obowiązek wychowywania

Zadanie oficerów strażackich wychowania strażaków należy do ich podstawowych obowiązków kierowniczych.

Oficer strażacki musi brać na siebie odpowiedzialność za wychowanie strażaków na równi z odpowiedzialnością za ich wyszkolenie teoretyczne i praktyczne do zadań służby strażackiej.

Oficer strażacki jest wychowawcą strażaków zawsze, gdy dowodzi zespołem i gdy kieruje jego pracami, a  więc zarówno wówczas, kiedy szkoli podkomendnych, jak i wtedy, kiedy kieruje akcją ratunkową, a wreszcie i wtedy, kiedy podejmuje w swym zespole różne prace organizacyjne, kulturalno-oświatowe itp. Przy każdej bowiem pracy może on odpowiednio oddziaływać na strażaków, wpływać na ich właściwe postępowanie i zachowywanie się wobec otoczenia, kształcić nie tylko zdolności fizyczne strażaków, ale również ich umysły i  charakter.

W realizowaniu zadań pracy wychowawczej oficerowie strażaccy doceniać powinni jedna z najistotniejszych swych funkcyj społecznych i obywatelskich, sięgających do podstaw ideologji strażactwa ochotniczego. Dlatego dążenie do rozszerzania zakresu oddziaływania na podkomendnych oraz pogłębiania metod wychowawczych powinno być żywą troską każdego oficera strażackiego.

Wychowanie strażaków powinno być procesem ciągłym i nie może być przerywane pod wpływem ubocznych okoliczności lub warunków. Już przez sam fakt wyboru na stanowisko oficerskie zyskuje dana jednostka autorytet zwierzchnictwa, który też każdy oficer strażacki powinien umiejętnie wykorzystywać w swej pracy wychowawczej i autorytet ten nie tylko utrzymać, ale go jeszcze stale pogłębiać. Chcąc być dobrym wychowawcą, musi jednak oficer strażacki całem swojem zachowaniem się i swemi czynami dawać zawsze dobry przykład podkomendnym strażakom. Nie można przecież innych wychowywać, nauczać i  głosić im dziś szumne hasła, a jednocześnie swojem postępowaniem i  działalnością zadawać kłam tym naukom, nie liczyć się samemu z ich realizowaniem w zyciu. Dobry przykład strażackiego oficera – dowódcy poczynia się zawsze niezawodnie do pogłębiania wartości moralnych i  fachowych strażaków. Aby sprostać zadaniom wychowawczym musi sam oficer strażacki być do tego odpowiednio przygotowany.

 

Wychowanie ogólne

W organizacji tego typu, co ochotnicza straż pożarna, o ile jest ona należycie zorganizowana i kierowana, kształtuje się osobowość jednostki. W ramach zespołu strażackiego zdobywa i pogłębia członek straży indywidualne zalety charakteru, w nim znajduje podstawę do działalności na szerszej arenie życia w imię interesów dobra ogólnego.

Celem ogólnego wychowania strażaków jest też przedewszystkiem odpowiednie ich uspołecznianie nie tylko w  przejawach prac ściśle strażackich, ale także i w innych dzidzinach życia zbiorowego.

Oficer strażacki stara się zaszczepić strażakom podległego mu zespołu zasady etyki i moralności, przestrzega przed postępkami ni licującymi z godnością munduru strażackiego, przed niewłaściwem zachowywaniem się wobec zwierzchników, współtowarzyszy i  otoczenia, przed utrzymywaniem znajomości z ludźmi o złej opini i t. p.

 

Wychowanie strażackie

Troska o wychowanie strażackie uwzględniać powinna przedewszystkiem wyrabianie wśród strażaków poczucia honoru strażackiego, będącego największą pobudką w wypełnianiu przez strażaków ich obowiązków i wywierającego wpływ decydujący na całe zachowanie się strażaków w służbie i w życiu prywatnem poza służbą.

Dlatego dobry oficer – wychowawca, dążąc do wyrobienie wśród strażaków swego zespołu poczucia honoru, postępuje tak, aby samemu nigdy nie poniżyć godności podkomendnego i nie pozwolić sobie na takie zachowanie lub odezwanie, które przeczyłoby tej zasadzie.

Do zadań wychowawczych oficera, mających dla strażaków doniosłe znaczenie w ich służbie strażackiej, należy wyrabianie u podkomendnych męstwa, dzielności, odwagi i poczucia odpowiedzialności – cech tak bardzo niezbędnych każdemu strażakowi.

Uwzględniać pozatem należy, że warunki służby pożarniczej mogą dostarczyć każdemu strażakowi wiele okazji, wymagających z jego strony inicjatywy i samodzielności, a nawet zdolności kierowania innymi.

Trzeba więc wychowywać strażaków w tym duchu i w ten sposób, aby każdy z nich, z chwilą gdy wypadnie mu wziąć na siebie inicjatywę i odpowiedzialność za pewne czynności, był do nich tak przygotowany, by mógł się z nich należycie wywiązywać. Dobry oficer – wychowawca ma z resztą na widoku i to, że każdy z jego podkomendnych może być w przyszłości powołany do objęcia w służbie strażackiej jakiegoś stanowiska kierowniczego i z tego względu także stara się, aby jego podkomendni byli odpowiednio wychowani i przygotowani do szerszych zadań.

Jedną z donioślejszych powinności wychowawczych oficera strażackiego jest także dbać o dobrego ducha powierzonego mu zespołu. Duch ten wyraża się w poczuciu wartości indywidualnej i zbiorowej, w wierze we własne siły oraz w zaufaniu do przełożonych wraz z szacunkiem dla nich. Utrzymywaniu dobrego ducha zespołu sprzyja głównie dobra organizacja i prawidłowa działalność straży, mogącej zawsze wywiązać się należycie ze swych zadań. Pomocne są w tem także różne uroczystości, obchody, przeglądy i przemówienia, które powodują wśród strażaków przeżycia o dużem napięciu i przyczyniają się do pogłębienia podstawowych zasad ideologji strażackiej, pod warunkiem jednak, że są one umiejętnie przygotowane i przeprowadzone.

Wychowanie strażackie obejmować również powinno zaprawianie podkomendnych strażaków do czynnego współdziałania w  poczynaniach ogólno-korporacyjnych. Trzeba, żeby każdy strażak znał zadania prac zbiorowych strażactwa i odczuwał należycie te korzyści, jakie jemu samemu i całej korporacji przynoszą i przynosić powinny poczynania wspólne.

Zachęta, pochwała, wyróżnienie i  nagroda, zastosowane we właściwym zakresie i we właściwej chwili, to w  rękach oficera strażackiego cenne środki wychowawcze, przyczyniające się do podnoszenia wartości moralnej i zawodowej podkomendnych strażaków. Należy przytem pamiętać, że brak wyróżnienia lub wyróżnienie niedostateczne, względnie niewspółmierne w stosunku do innych odnieść mogą wręcz przeciwny skutek, powodując niezadowolenie lub nieporozumienia; tak samo wyróżnienie nadmierne, ponad istotne zasługi, nie jest dobrym środkiem wychowawczym, gdyż powoduje lekceważenie zwierzchników i obowiązków.

W celu podźwignięcia podkomendnych na jak najwyższy poziom wartości moralnych i obywatelskich oficer strażacki musi być względem nich wymagający i stanowczy, ale nie wolno mu popadać w przesadę i żądać rzeczy niemożliwych i niewykonalnych. Pobłażliwym należy być także w miarę.

Aby mieć wpływ wychowawczy na podkomendnych, strażacki oficer – wychowawca musi umieć panować nad sobą. Nie przystoi mu okazywać swym podkomendnym złego humoru, zdenerwowania i niezadowolenia bez naprawdę istotnej i uzasadnionej ku temu przyczyny i to zwłaszcza wówczas, gdy wina niepowodzenia nie leży po stronie podkomendnego strażaka.

Do zadań wychowania strażackiego można by jeszcze zaliczyć konieczność troski oficera – wychowawcy o  podnoszenie poziomu stosunków wzajemnych pomiędzy strażakami. Stosunki te powinny być poprawne, cechować je musi wzajemna lojalność i szacunek.

 

Wychowanie obywatelskie

Wychować dla wielkiego Państwa, jakiem jest Polska, dobrego obywatela można tylko za pośrednictwem środowiska, w  którym on żyje i którego atmosferą oddycha.

Ustrój i poczynania strażactwa ochotniczego już same przez się są dobrą szkołą wychowania obywatelskiego pod tym jednak warunkiem, że w tym ustroju wszystko odbywać się będzie praworządnie i że w poczynaniach zachowywane będą zasady porządku etycznego.

Wychowanie obywatelskie polega na zaprawianiu jednostek i uorganizowanych grup społecznych do rozumienia, jaka rola przypada im we własnym środowisku, z kolei ba szerszej arenie – w gminie, w powiecie, w województwie i w Państwie, oraz jak mają tę rolę wypełniać, aby stać się dobrymi obywatelami.

Człowiek zaspakaja większość potrzeb życiowych nie sam, ale we współdziałaniu z innymi. Jeżeli więc do zagadnień życiowych jednostka przystępuje bez zdolności dopasowywania się do innych jednostek, to nie zdoła ona nigdy osiągnąć właściwych i  pozytywnych rezultatów zarówno dla siebie, jak i dla ogółu. Stąd też wychowanie obywatelskie to zaprawianie się każdego do wykonywania czynności życia zbiorowego.

Warunki życia współczesnego uległy w  porównaniu z dotychczasowemi b. dużym zmianom i dziś każdy obywatel musi być specjalnie wychowany, aby mógł wraz z innymi sprostać potrzebom ogółu i Państwa.

Obywatelstwo przytem, to daleko więcej niż tylko sumienne głosowanie w dniach wyborów do samorządów i do izb ustawodawczych.

Obywatelstwo to:

  1. gotowość i zapał do pomnażania dorobku nie tylko własnego i  najbliższej rodziny, ale także współmieszkańców osiedla, samorządu lokalnego, komórki organizacyjnej, której się jest członkiem, a wreszcie całego państwa;

  2. umiejętność wykonywania służby publicznej na rzecz pewnych interesów dobra ogólnego;

  3. zdolność podporządkowywania interesów własnych interesom ogółu i współdziałania z innemi w imię dobra ogólnego;

  4. świadomość korzyści, płynących stąd, że się jest członkiem społeczeństwa;

  5. poczucie odpowiedzialności za siebie i za grupę społeczną, do której dana jednostka należy.

 Rola oficera strażackiego w zakresie kształtowania podkomendnych strażaków na dobrych obywateli polega na uwzględnianiu powyższych pojęć i na wyrobieniu u strażaków cnót obywatelskich. Każdy strażak musi być zaprawiany do rozumienia i  wykonywania tego wszystkiego, od czego zależy, aby interesy jego najbliższej gromady, gminy, powiatu, województwa i wreszcie całego Państwa były należycie uwzględniane.

Do tego, aby wzmóc wśród podkomendnych strażaków poczucie obywatelskie potrzeba ze strony oficera strażackiego całego szeregu stałych i planowych poczynań.

Kształcenie u strażaków wartości obywatelskich zdążać też powinno w następujących kierunkach:

  1. pogłębiania wiedzy obywatelskiej;

  2. wyrabiania cnót obywatelskich;

  3. budzenia ideałów obywatelskich;

  4. poznawania obowiązków i praw obywatelskich;

  5. wytwarzania samoistnego sądu na sprawy obywatelskie;

  6. wyrabiania dumy obywatelskiej

 Pogłębiać wiedzę obywatelską należy przez naukę: o ziemi ojczystej i o jej bogactwach, oraz historii Polski, języka ojczystego, literatury i t. p

` Wyrabianie cnót obywatelskich powinno objąć takie np. cnoty, jak miłość ojczyzny, poszanowanie praw obowiązujących, rozwijanie inicjatywy, solidarności narodowej, lojalności, cywilnej odwagi i t. p.

Budzić ideały obywatelskie można zapoznawanie naprzykład strażaków z czynami bohaterów narodowych oraz z  czynami bohaterów strażaków, przy jednoczesnem pobudzaniu do ich naśladownictwa.

Poznawanie obowiązków i praw obywatelskich odbywać się powinno przez pouczanie strażaków o  istniejących normach prawnych, poczynając od postanowień Konstytucji aż do przepisów ustawowych, dotyczących akcji przeciwpożarowej i wszystkich innych dziedzin, związanych z pracami strażactwa.

 Wytwarzanie samoistnego sądu na sprawy obywatelskie możliwe jest przez budzenie zainteresowania bieżącemu zagadnieniami społecznemi i państwowemi przy rozwijaniu dyskusji na te zagadnienia,

Wyrabianie poczucia dumy obywatelskiej jest do pewnego stopnia wynikiem uwzględniania wszystkich poprzednich kierunków wychowania obywatelskiego, chociaż i w tym zakresie mają oficerowie strażacy szerokie pole do inicjatywy i popisu.

Kształcenie obywatelskie strażaków odbywać się powinno nie tylko przez oddziaływanie na nich i naukę odpowiednich przedmiotów, ale także przez dawanie strażakom sposobności do wykonywania obowiązków obywatelskich

W świetle tak pojętych zadań wychowania obywatelskiego, każda placówka strażacka może być przyrównana do laboratorium, gdzie się kształtuje dobry obywatel. Oficer zaś strażacki jest tym kowalem, który wprawną i silną dłonią kierowniczą wykuwa w  podkomendnych sobie strażakach hartowną moc wartości obywatelskich.

Źródło: KALENDARZ OFICERA STRAŻACKIEGO NA ROK 1936 POD REDAKCJĄ Insp. poż. Stanisława Pągowskiego i mł. inż. Eugeniusza Doeringa WYDANIE 1 NAKŁADEM WYDZIAŁU WYDAWNICZEGO ZWIĄZKU STRAŻY POŻARNYCH R.P WARSZAWA.

© 2011 Urząd Gminy Ustronie Morskie, ul. Rolna 2, 78-111 Ustronie Morskie, tel. 094 35 15 535
ustronie-mor@post.pl, www.ustronie-morskie.pl